TestBaazi

निम्नलिखित में से कौन एक युग्म सुमेलित नहीं है?

UPPCS (Mains), 2008
A
दीवान-ए-मुस्तखराज – अलाउद्दीन खिलजी
B
दीवान-ए-अमीरकोही – मुहम्मद तुगलक
C
दीवान-ए-खैरात – फिरोज तुगलक
D
दीवान-ए-रियासत – बलबन
सही उत्तर: (d) दीवान-ए-रियासत – बलबन
विस्तृत व्याख्या

दिए गए प्रशासनिक विभागों एवं उनके संस्थापक सुल्तानों के युग्मों में से विकल्प (d) दीवान-ए-रियासत — बलबन सुमेलित नहीं है। बाजार नियंत्रण व व्यापारिक नियमन हेतु ‘दीवान-ए-रियासत’ विभाग की स्थापना बलबन ने नहीं, बल्कि खिलजी वंश के सुल्तान अलाउद्दीन खिलजी ने की थी (और मलिक याकूब को इसका प्रमुख बनाया था)।

केंद्रीय विभाग संस्थापक सुल्तान मुख्य कार्य
दीवान-ए-मुस्तखराज अलाउद्दीन खिलजी बकाया भू-राजस्व वसूली
दीवान-ए-अमीर-ए-कोही मुहम्मद बिन तुगलक कृषि व फसल विकास
दीवान-ए-खैरात फिरोज शाह तुगलक दान व कन्या विवाह
दीवान-ए-रियासत अलाउद्दीन खिलजी बाजार व मूल्य नियंत्रण

महत्वपूर्ण तथ्य

  • अलाउद्दीन के दो प्रमुख विभाग: भ्रष्टाचार समाप्त करने व बकाया लगान वसूली के लिए दीवान-ए-मुस्तखराज तथा बाजार नियंत्रण हेतु दीवान-ए-रियासत।
  • बलबन के प्रमुख विभाग: सैन्य विभाग दीवान-ए-अर्ज तथा गुप्तचर विभाग दीवान-ए-बरीद।
  • फिरोज तुगलक के विभाग: दीवान-ए-खैरात (दान), दीवान-ए-बंदगान (दास) तथा दीवान-ए-इस्तिहकाक (पेंशन)।